Pierre Angénieux Tribute do Angénieux là một giải thưởng danh giá toàn cầu vinh danh các đạo diễn hình ảnh (D.O.P) xuất sắc, có đóng góp to lớn cho nền điện ảnh thế giới, được trao thường niên trong khuôn khổ LHP Cannes.

Ngoài vinh danh nhà quay phim gạo cội người Nhật Akiko Ashizawa ở hạng mục Pierre Angénieux, giải Khuyến khích đặc biệt năm nay chào đón Nguyễn Phan Linh Đan - nhà quay phim người Việt Nam có tầm nhìn phản ánh tinh thần đổi mới trong điện ảnh. 

Linh Đan cũng trở thành nhà quay phim đầu tiên của Đông Nam Á nhận được vinh danh này.

Lên sân khấu nhận giải, Nguyễn Phan Linh Đan xúc động khi nhắc đến Việt Nam - cội nguồn của mình, một đất nước mà ký ức chiến tranh vẫn hiện diện trong từng gia đình, ở đó mọi người học cách không nhắc về nó, cũng như kiềm chế cảm xúc của bản thân.

"Nghệ thuật quay phim đã giúp tôi nhìn vào những khoảng lặng đó và soi rọi ánh sáng vào chúng, để chúng có cơ hội được nhìn thấy", Đan nói.

Cô trò chuyện với Tuổi Trẻ về hành trình điện ảnh 8 năm qua.

Đã không ít lần xao động

* Giải thưởng này là một dấu mốc thế nào trong sự nghiệp của Nguyễn Phan Linh Đan?

- Hạnh phúc đến thật bất ngờ. Có cảm giác những nỗ lực suốt thời gian qua được công nhận phần nào đó. Đạo diễn tài năng người Canada Xavier Dolan đã điểm lại sự nghiệp và dành nhiều lời khen ngợi cho phong cách hình ảnh của tôi. 

Cảm giác một người mà mình xem những tác phẩm của họ từ thời đi học, nay họ trao giải và nói về mình, khen mình tại một sự kiện quan trọng thật sự xúc động tâm can.

* Khi đứng chung sân khấu với nhà quay phim kỳ cựu của điện ảnh Nhật Bản Akiko Ashizawa, Đan đã cảm thấy sao?

- Đã không ít lần tôi xao động, băn khoăn không biết mình làm nghề này bao lâu. Nhưng việc tận mắt chứng kiến bà Akiko ở tuổi ngoài 70 vẫn đang làm phim giúp tôi nhận ra công việc này có một tương lai lâu dài hơn mình tưởng.

* 29 tuổi nhưng bạn có tới 9 phim đã quay. Đằng sau đó là gì?

- Là cả tuổi hai mươi chỉ để làm công việc này. Nghề này có rất ít phụ nữ tham gia. Hồi đầu, tôi thường xuyên nghe câu "anh chưa bao giờ làm việc với một quay phim nữ". Chính điều đó khiến tôi luôn có áp lực phải chứng tỏ bản thân một cách mạnh mẽ. Dự án gì cũng nhận. Có những năm làm ba phim, làm việc không ngừng nghỉ.

* Bây giờ còn ai đó nói như vậy nữa không?

- Tất nhiên định kiến giới vẫn là một vấn đề, nhưng giờ đây đã cải thiện ít nhiều. Một người nữ như tôi đã được làm những dự án lớn. Trong một đoàn phim, người ta cũng quen dần với việc có một D.O.P là nữ. Mong rằng những bạn nữ mới vào nghề không phải trải qua những điều mà tôi đã trải qua trước đây.

Công nghệ? Tôi không hứng thú lắm

* Cách Đan tạo ra ánh sáng khi kể chuyện với khuôn hình?

- Học vẽ trước khi chuyển sang làm phim, tôi coi việc tạo ra ánh sáng trong phim tương tự như việc vẽ tranh. Cảm giác kiểm soát được hình dạng và điểm rơi của ánh sáng trong từng khung hình thật sự khiến tôi phấn khích. 

Tôi là một người rất thích bóng tối. Phải có những điểm tối thì những điểm sáng mới trở nên nổi bật và có ý nghĩa. Tôi thật sự thích "chơi" cả ánh sáng lẫn bóng tối.

* Bạn thích những ống kính ra sao?

- Không "sạch" quá. Mờ mờ ảo ảo một chút. Tôi không thích những hình ảnh kiểu AI hoặc sắc nét như game. Tôi nghĩ thế giới bên ngoài kia không phải như thế. Tôi thích những ống kính nhẹ nhàng một chút, hơi thiên về cổ điển.

* Công nghệ và kỹ thuật đang phát triển rất nhanh, nhằm tối ưu hóa trải nghiệm thị giác của khán giả, trong đó có những dòng máy quay kỹ thuật số cao cấp đạt tiêu chuẩn chiếu rạp IMAX. Bạn có mong muốn "làm chủ" những công nghệ như thế không?

- Ở Việt Nam hiện cũng chưa có máy quay kỹ thuật số cao cấp nào đạt tiêu chuẩn đó. Có điều thay vì những công nghệ hiện đại, tôi vẫn muốn được quay bằng máy quay phim nhựa hơn. Khi tôi đi học ở Mỹ về, mình không còn làm phim nhựa nữa.

* Người ta chạy theo những công nghệ tiến bộ nhất, bạn thì ngược lại?

- Tôi cảm thấy các tiến bộ công nghệ ngày nay, chẳng hạn như AI hay các định dạng hình ảnh quá sắc nét, đang đưa điện ảnh đi quá xa so với thế giới thực, hơn mắt thường của mình nhiều. Tôi không hứng thú với điều đó lắm. 

Tôi cho rằng kỹ thuật chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong công việc này, ai cũng có thể học được nên tôi không quá tập trung vào đó.

Tất nhiên là một D.O.P, tôi vẫn luôn cập nhật để hiểu về những kỹ thuật mới trong nghề nhưng, tôi nghĩ điều khiến mình trở thành nghệ sĩ nằm ở khả năng sáng tạo và kể chuyện. Nói cho cùng, những thiết bị tân tiến nhất không phục vụ được mục đích kể chuyện thì chúng cũng vô nghĩa mà thôi.

* Linh Đan bị loạn thị nên nhìn thế giới lúc nào cũng hơi mờ ảo?

- Tôi bị loạn thị từ năm 3 tuổi. Sau này đi làm tôi không đeo kính. Không biết cảm giác của những người có thị lực bình thường khi nhìn thế giới sẽ ra sao, nhưng thế giới mờ ảo là thế giới duy nhất mà tôi biết.

* Điện ảnh thay đổi cách bạn nhìn nhận về thế giới này ra sao?

- Ngược lại, cách tôi nhìn nhận về thế giới ảnh hưởng đến cách tôi làm nghề nhiều hơn. Việc quay phim khiến tôi tập trung nhiều vào yếu tố kỹ thuật; song việc nhìn nhận thế giới thông qua những trải nghiệm mà tôi sống, quan sát lại khác. 

Sự trưởng thành của bản thân với tư cách là một con người sẽ kéo theo sự trưởng thành trong những hình ảnh mà mình tạo ra.

Muốn nắm bắt hết mọi vẻ đẹp bất ngờ

* Lúc mới vào nghề, bạn có bị ảnh hưởng bởi ai không?

- Phim hoạt hình chính là nguồn cảm hứng khiến tôi quyết định theo đuổi sự nghiệp làm phim. Tôi ngưỡng mộ và bị ảnh hưởng bởi đạo diễn người Nhật Hayao Miyazaki và các tác phẩm của Studio Ghibli, bởi chúng tạo ra một thế giới đẹp hơn cả thế giới thật (tất nhiên khác kiểu đẹp của công nghệ AI)

Khi lớn hơn, tôi bị thu hút bởi những bộ phim đen trắng của đạo diễn người Ý Federico Fellini. Phim của ông khiến tôi có cảm giác rất thật lại vừa không thật. 

Những tác phẩm của ông khuyến khích tôi nghĩ về những khung hình không theo quy chuẩn thông thường khi sáng tạo hình ảnh.

* Bạn cũng thích điện ảnh Nhật?

- Không biết vì sao, nhưng phong cách kể chuyện của tôi khá gần gũi với điện ảnh Nhật. Họ không nói thẳng nhiều mà chứa nhiều ẩn dụ. Tôi là người không phải lúc nào cũng biết cách diễn đạt mọi thứ bằng lời nói, vì vậy sự ẩn dụ giúp tôi truyền tải những suy nghĩ đó một cách tự nhiên hơn. 

Tôi chọn nghề quay phim cũng vì tin rằng hình ảnh có thể nói lên những điều mà ngôn từ không thể diễn tả hết được.

* Vậy sau ống kính máy quay cho phép bạn tiếp cận với diễn viên ra sao?

- Người tiếp xúc đầu tiên với diễn viên chính là những người đứng sau máy quay. Kể cả những lúc quay hai máy, không tự cầm máy quay được, tôi vẫn luôn đứng cạnh máy quay để quan sát tất cả mọi thứ trong và ngoài khung hình của mình. Nó giúp tôi sáng tạo hơn.

* Điều gì hấp dẫn nhất khi cầm máy quay? Mới đây có khung hình nào khiến bạn ấn tượng mạnh không?

- Có nhiều thứ không kiểm soát hết được. Đặc biệt có không ít những khoảnh khắc "trời ban", tức đẹp như ý mình, thậm chí đẹp hơn mình mong muốn.

Có một cảnh quay trong phim Chớp bóng của đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh khiến tôi rất ưng ý. Cảnh quay diễn ra trên một chiếc thuyền lắc lư giữa biển, ai cũng say sóng, ai cũng nôn, nhưng mọi người đều cố gắng để quay được một handheld shot (shot hình vác vai). Sóng mạnh quá khiến chiếc máy quay bị đẩy sang một bên. Kết quả là có một khung hình đẹp ngoài mong đợi.

Đó là lý do tôi luôn muốn ngồi ở máy quay hoặc gần máy quay nhất có thể, để nắm bắt hết mọi vẻ đẹp bất ngờ trong cuộc sống này. Từ giờ tới năm 70 tuổi, 80 tuổi, tôi chỉ mong có nhiều khung cảnh "trời ban" như thế.

Bách Buquen, người mẫu Pháp gốc Việt đang gây sốt ở Cannes

Mặc kệ dàn sao trầy da tróc vẩy săn vé thảm đỏ 'Liên hoan phim Cannes', chàng người mẫu Pháp gốc Việt - Bách Buquen - chỉ cần vài video sửa soạn quần áo đã khiến hơn 74 triệu người dán mắt vào màn hình.