Theo khuyến nghị của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ và Học viện Y học giấc ngủ Hoa Kỳ, thanh thiếu niên nên ngủ từ 8 đến 10 giờ mỗi đêm để hỗ trợ sự phát triển của não bộ và cơ thể. Tuy nhiên dữ liệu mới cho thấy tình trạng thức khuya sử dụng điện thoại đang ngày càng phổ biến ở nhóm tuổi này.

Nghiên cứu do tiến sĩ Jason M. Nagata, phó giáo sư nhi khoa tại Đại học California San Francisco (UCSF), thực hiện đã phân tích dữ liệu từ dự án Phát triển nhận thức não bộ ở thanh thiếu niên tại Mỹ. Kết quả cho thấy hơn một nửa số thanh thiếu niên vẫn sử dụng điện thoại trong khoảng thời gian từ nửa đêm đến 4 giờ sáng.

Tại Việt Nam, tình trạng thanh thiếu niên thức khuya sử dụng điện thoại và mạng xã hội cũng đang trở nên phổ biến, đặc biệt ở các đô thị lớn. Nhiều học sinh có thói quen xem TikTok, YouTube, đọc tin tức hoặc nhắn tin đến khuya ngay cả trong những ngày phải đi học. 

Các chuyên gia giáo dục và tâm lý cho rằng áp lực học tập, sự hấp dẫn của mạng xã hội cùng việc thiếu kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử đang khiến không ít bạn trẻ rơi vào tình trạng thiếu ngủ kéo dài.

Thực tế tại nhiều gia đình Việt Nam cho thấy điện thoại thường được mang vào phòng ngủ và sử dụng trước giờ đi ngủ như một thói quen hằng ngày. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, mà còn có thể làm giảm khả năng tập trung, tăng cảm giác mệt mỏi, dễ cáu gắt và ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh. 

Một số chuyên gia cũng cảnh báo việc tiếp xúc liên tục với các nội dung tiêu cực, gây lo âu hoặc kích thích cảm xúc trên mạng xã hội vào ban đêm có thể làm tăng áp lực tâm lý ở thanh thiếu niên.

Theo giáo sư Mary A. Carskadon, chuyên gia tâm thần học và hành vi con người tại Đại học Brown (Mỹ), giấc ngủ là yếu tố thiết yếu đối với quá trình học tập và phát triển của thanh thiếu niên. Khi ngủ không đủ, não bộ gặp khó khăn trong việc lưu trữ, xử lý và ghi nhớ những thông tin tiếp nhận trong ngày.

Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập, khả năng tập trung và hiệu suất trong các hoạt động thể thao hoặc xã hội.

Không chỉ vậy, thiếu ngủ còn làm giảm khả năng điều tiết cảm xúc. Một nghiên cứu trước đây trên thanh thiếu niên từ 14 đến 17 tuổi cho thấy những người ngủ ít thường cảm thấy lo âu, dễ tức giận, mệt mỏi và khó kiểm soát cảm xúc hơn so với khi được ngủ đầy đủ.

Nghiên cứu này cũng cho thấy phần lớn thời gian sử dụng điện thoại ban đêm của thanh thiếu niên tập trung vào các nền tảng mạng xã hội và giải trí như YouTube, TikTok hay Instagram. Trung bình mỗi em dành khoảng 33 phút mỗi đêm cho các ứng dụng này.

Theo các chuyên gia, vấn đề không chỉ nằm ở ánh sáng xanh từ màn hình mà còn ở sự kích thích tâm lý do nội dung mang lại.

Việc liên tục tiếp nhận video, tin tức, bình luận hoặc các nội dung gây tranh cãi khiến não bộ duy trì trạng thái hưng phấn, trong khi cơ thể cần được thư giãn để chuẩn bị cho giấc ngủ. Những thông tin tiêu cực, xung đột hoặc gây lo lắng có thể khiến người xem suy nghĩ kéo dài, khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc.

Ngoài ra các thông báo từ điện thoại cũng có thể làm gián đoạn giấc ngủ nhiều lần trong đêm. Một nghiên cứu khác của nhóm tác giả cho thấy 17% thanh thiếu niên từng bị đánh thức bởi cuộc gọi, tin nhắn hoặc email ít nhất một lần mỗi đêm. 

Khoảng 20% cho biết họ sẽ cầm điện thoại sử dụng nếu thức giấc giữa đêm. Theo tiến sĩ Nagata, việc kiểm tra điện thoại sau khi nhận thông báo có thể kích hoạt não bộ hoạt động trở lại, khiến người dùng khó ngủ tiếp và làm giảm chất lượng giấc ngủ tổng thể.

Một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất đối với thời gian sử dụng màn hình của trẻ chính là thói quen sử dụng thiết bị điện tử của cha mẹ. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị các gia đình nên xây dựng kế hoạch sử dụng thiết bị điện tử chung, quy định thời gian không sử dụng màn hình trong ngày và tạo ra những khu vực không có thiết bị điện tử trong nhà. 

Không để điện thoại trong phòng ngủ và có thể đặt toàn bộ thiết bị điện tử của gia đình ở một vị trí riêng trước giờ đi ngủ nhằm giảm sự phụ thuộc vào màn hình.

Sóng nhiệt làm tăng nguy cơ trầm cảm ở thanh thiếu niên

Nghiên cứu mới của các nhà khoa học Trung Quốc cho thấy các đợt sóng nhiệt có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý như trầm cảm và lo âu ở thanh thiếu niên.