Phân cấp đúng nghĩa phải trao quyền thực chất, đi kèm trách nhiệm rõ ràng, nguồn lực tương xứng, công cụ thực hiện đầy đủ và cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch.

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc sơ kết một năm chính quyền ba cấp có thể thấy một thông điệp rất quan trọng. 

Đó là nếu chỉ giao việc mà không giao đủ điều kiện thì cấp dưới rất khó làm, cán bộ rất khó thực thi. Nhưng nếu phân cấp mạnh mà thiếu kiểm tra giám sát dễ phát sinh rủi ro, thậm chí dẫn đến vi phạm hoặc tâm lý không dám làm, không dám thực hiện.

Đây là điểm mấu chốt của cải cách bộ máy hiện nay. Chúng ta cần phân cấp mạnh hơn cho địa phương, bởi nơi gần dân nhất thường hiểu rõ nhất nhu cầu của dân, điểm nghẽn thực tiễn, yêu cầu phát triển từng địa bàn. 

Tuy nhiên, giao quyền không thể tách rời giao nguồn lực. Không thể yêu cầu cấp dưới giải quyết nhiều việc hơn trong khi nhân lực không đủ, ngân sách không tương xứng, dữ liệu chưa liên thông, hạ tầng số còn hạn chế, hướng dẫn nghiệp vụ chưa rõ.

Vì vậy, phân cấp phải bắt đầu từ xác định rõ việc nào trung ương giữ, việc nào địa phương làm, việc nào cần phối hợp liên cấp. 

Trung ương cần tập trung vào chiến lược, thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, điều phối lớn và kiểm soát những vấn đề có tác động rộng. 

Địa phương cần được trao mạnh hơn những thẩm quyền gắn trực tiếp với đời sống nhân dân, dịch vụ công, quản lý phát triển, đầu tư, đất đai, môi trường... và các vấn đề phát sinh hằng ngày trên địa bàn. 

Cùng với đó phải phân cấp theo năng lực thực thi. Mỗi địa phương có điều kiện khác nhau, không thể áp dụng máy móc một cách giống nhau.

Điều kiện quan trọng nhất là nguồn lực. Giao nhiệm vụ mà không giao ngân sách, giao thẩm quyền mà không giao dữ liệu, giao trách nhiệm mà không có nhân lực chuyên môn thì cán bộ cơ sở sẽ lúng túng, thậm chí sợ sai. 

Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu cũng là nguồn lực. Chính quyền địa phương muốn giải quyết thủ tục nhanh, chính xác, minh bạch phải có kết nối dữ liệu dân cư, đất đai, doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm, quy hoạch, các nền tảng dùng chung.

Phân cấp phải đi cùng trách nhiệm rõ ràng. Cấp nào quyết thì cấp đó chịu trách nhiệm. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. 

Nhưng trách nhiệm phải công bằng, không thể bắt cấp dưới chịu trách nhiệm cho những việc họ không có đủ thẩm quyền, không đủ nguồn lực hoặc phải chờ quá nhiều tầng nấc xin ý kiến. Trách nhiệm rõ sẽ khuyến khích hành động, trách nhiệm mơ hồ sẽ sinh ra đùn đẩy, né tránh.

Càng phân cấp mạnh càng phải kiểm tra, giám sát tốt hơn. Kiểm tra không phải để làm cán bộ thêm sợ mà để phòng ngừa sai phạm, hỗ trợ thực thi, phát hiện điểm nghẽn và điều chỉnh kịp thời. 

Giám sát phải dựa trên dữ liệu, tiêu chí rõ, kết quả cụ thể và công khai minh bạch. Đồng thời cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, với động cơ trong sáng và quy trình minh bạch.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, đất nước cần một bộ máy gọn hơn nhưng phải mạnh hơn. Muốn vậy, phân cấp phân quyền phải được thiết kế như một chỉnh thể: đủ quyền để làm, đủ lực để làm, đủ trách nhiệm để làm đúng và đủ niềm tin để dám làm. 

Chỉ khi đó phân cấp mới thực sự trở thành động lực đổi mới quản trị quốc gia và tạo thêm sức bật cho đất nước vươn mình.

Khẳng định tính đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đổi mới của chính quyền 2 cấp

Sau 1 năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh bước đầu khẳng định tính đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ nhân dân.