Giá dầu thế giới tiếp tục tăng khi tên lửa và máy bay không người lái (drone) của Iran liên tiếp đánh trúng các cơ sở hạ tầng trọng yếu tại các quốc gia vùng Vịnh. Các hệ thống radar trị giá hàng tỉ USD của Mỹ tại Trung Đông cũng trở thành mục tiêu Iran nhắm tới.

Câu hỏi đặt ra: nếu Iran phóng tên lửa và drone về phía một căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực, binh sĩ làm thế nào để kịp nhận biết và tránh nguy hiểm?

Những vệ tinh hàng tỉ USD

Trên trang The Conversation ngày 21-3, ông Aaron Brynildson, giảng viên tại Đại học Mississippi (Mỹ) và là một cựu sĩ quan Không quân Mỹ, chỉ ra Mỹ và các đồng minh đã xây dựng một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, hoạt động ngày đêm để "soi" bầu trời. 

Hệ thống này kết hợp vệ tinh ngoài không gian, radar trên mặt đất, tàu chiến trên biển và máy bay trên không. 

Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ bố trí các quân nhân được huấn luyện bài bản để xử lý dữ liệu thu thập được và đưa ra quyết định nhanh chóng. 

Tất cả hợp thành một mạng lưới phòng thủ tên lửa có khả năng phát hiện sớm mối nguy và phát cảnh báo kịp thời.

Cách nhanh nhất để phát hiện một vụ phóng tên lửa là từ không gian. Các vệ tinh của Lực lượng Không gian Mỹ - như hệ thống hồng ngoại đặt trong quỹ đạo - bay liên tục quanh Trái Đất. 

Những vệ tinh trị giá hàng tỉ USD này có thể phát hiện gần như ngay lập tức luồng nhiệt rực sáng từ một vụ phóng tên lửa.

Khi tên lửa được phóng đi, nó tạo ra tín hiệu nhiệt đủ mạnh để quan sát từ không gian. Cảm biến hồng ngoại cực nhạy trên vệ tinh phát hiện tín hiệu này và gửi cảnh báo chỉ trong vài giây - giúp lực lượng trên mặt đất hoặc trên biển có thời gian kích hoạt hệ thống phòng thủ.

Tiếp theo, các Trạm mặt đất chiến thuật chung (JTAGS) của Lực lượng Không gian Mỹ tiếp nhận tín hiệu cảnh báo qua kênh liên lạc vệ tinh bảo mật, rồi nhanh chóng chuyển tới các thành phần khác trong mạng lưới phòng thủ.

Radar phát hiện và theo dõi tên lửa

Tuy nhiên vệ tinh không thể làm tất cả. Chúng cần sự hỗ trợ từ các hệ thống trên mặt đất.

Sau khi tên lửa được phóng đi, radar mặt đất tiếp quản tín hiệu ban đầu từ vệ tinh. Radar hoạt động bằng cách phát sóng vô tuyến; khi sóng va chạm với tên lửa, chúng dội lại - cung cấp thông tin về vị trí và hướng đi của mục tiêu trong suốt hành trình.

Mỹ sử dụng kết hợp radar tầm ngắn và tầm xa. Một trong những hệ thống tầm xa mạnh là radar cảnh báo sớm AN/FPS-132. AN/FPS-132 có thể phát hiện tên lửa từ khoảng cách khoảng 4.800km và theo dõi chúng trong suốt hành trình. 

Một hệ thống quan trọng khác là radar giám sát di động AN/TPY-2 của Lục quân Mỹ, tầm hoạt động khoảng 3.200km. 

Hệ thống này cho phép theo dõi tên lửa chi tiết hơn, cung cấp thêm thông tin về mối đe dọa. Các radar TPY-2 thường được bố trí ngay cạnh vũ khí đánh chặn để đảm bảo truyền dữ liệu kịp thời.

Tóm lại: vệ tinh phát hiện vụ phóng, radar theo dõi tên lửa trên bầu trời cho đến khi hệ thống phòng thủ tiêu diệt mục tiêu.

Lực lượng Iran gần đây đã tấn công cả radar TPY-2 tại Jordan lẫn FPS-132 tại Qatar. Đây đều là những hệ thống đắt đỏ và khó thay thế nhanh chóng, buộc Mỹ phải điều thêm một radar TPY-2 từ Hàn Quốc sang Trung Đông.

Việc mất các hệ thống này làm suy giảm năng lực theo dõi, nhưng mạng lưới vẫn còn các radar khác bù đắp. Chẳng hạn Lực lượng Không gian Mỹ vận hành một radar FPS-132 tại Anh, có thể hỗ trợ khu vực Trung Đông.

Ngoài các cảm biến trên mặt đất và trong không gian, tàu chiến Hải quân Mỹ được trang bị hệ thống radar thuộc hệ thống chiến đấu Aegis, bao phủ phạm vi hơn 300km. 

Các tàu này có thể cơ động tới gần khu vực có mối đe dọa, lấp đầy những khoảng trống mà radar mặt đất không thể bao phủ.

Máy bay của Không quân Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng. Máy bay E-3 Sentry giám sát diện rộng bằng radar từ trên không; máy bay không người lái MQ-9 Reaper có thể bay liên tục trong thời gian dài, theo dõi hoạt động bên dưới bằng radar và cảm biến. 

Sự linh hoạt của các "cảm biến di động" này giúp bít kín những vùng thiếu phủ sóng trong toàn bộ mạng lưới.

Vì sao drone khó bị đánh chặn hơn?

Drone đòi hỏi bộ công cụ theo dõi khác và đã chứng tỏ khó tiêu diệt hơn tên lửa Iran. Các hệ thống cũ vốn được thiết kế cho tên lửa, chưa thực sự phù hợp với công nghệ drone hiện đại.

Để phát hiện drone, Mỹ thường kết hợp radar, theo dõi tín hiệu vô tuyến, camera và cảm biến.

Tên lửa bay nhanh và tỏa nhiệt lớn nên dễ bị phát hiện. Drone Iran - điển hình là dòng Shahed - lại khác: tín hiệu nhiệt thấp khiến cảm biến hồng ngoại khó nhận diện, từ đó làm chậm cảnh báo sớm và gây khó khăn cho radar trong việc xác định, bám theo mục tiêu.

Drone thường nhỏ hơn tên lửa và bay thấp nên khó bị radar phát hiện. Chúng có thể bị che khuất bởi các tòa nhà, hoặc bị nhầm lẫn với chim và vật thể khác. 

Một số drone được làm từ vật liệu ít hiển thị trên radar như sợi thủy tinh và nhựa; số khác bay chậm, càng khó bị chú ý.

Nhiều drone Iran thậm chí không hiển thị trên các hệ thống dò tín hiệu vô tuyến vì không được điều khiển từ xa. Chúng được lập trình sẵn tọa độ GPS và tự bay tới mục tiêu.

Không có phương pháp đơn lẻ nào đủ để đối phó drone - các công cụ phải phối hợp để phát hiện và bám theo mục tiêu.

Mỹ và các đồng minh vẫn đang cải tiến hệ thống để đối phó cả tên lửa lẫn drone. Chẳng hạn, Washington đang thảo luận mua cảm biến âm thanh từ Ukraine - loại thiết bị có thể "nghe thấy" drone khi các phương pháp khác bất lực.

Năng lực tên lửa của Iran làm đau đầu Mỹ và Israel

Tên lửa và máy bay không người lái (drone) của Iran vẫn tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng quan trọng và những mục tiêu khác tại Trung Đông, sau 3 tuần kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Tehran.