Các tập đoàn lớn như Tata Power và Adani Group đã bắt đầu tìm kiếm cơ hội đầu tư, trong khi New Delhi xúc tiến sửa đổi hàng loạt quy định nhằm thu hút nguồn vốn mới. Liệu những cải cách này có đủ để hiện thực hóa mục tiêu đầy tham vọng đó, hay vẫn còn quá nhiều rào cản phía trước?

Phá thế độc quyền nhà nước

Theo tờ Financial Times ngày 2-6, bước ngoặt lớn nhất của cuộc cải cách đến từ quyết định của New Delhi chấm dứt thế độc quyền kéo dài hàng chục năm của Nhà nước trong lĩnh vực điện hạt nhân.

Theo dự luật được Chính phủ Ấn Độ trình lên Quốc hội cuối năm 2025, các doanh nghiệp tư nhân và liên doanh có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài có thể xin giấy phép xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân nếu được Chính phủ lựa chọn.

Trước đây, chỉ có Tổng công ty Điện hạt nhân Ấn Độ (NPCIL) và một số đơn vị nhà nước được phép vận hành các nhà máy điện hạt nhân. Tuy nhiên với mục tiêu nâng công suất từ khoảng 8GW hiện nay lên 100GW vào năm 2047, Chính phủ nhận ra nguồn lực nhà nước khó đáp ứng được yêu cầu về vốn, công nghệ và tốc độ triển khai.

Cuối năm ngoái, Hãng tin Reuters từng đưa tin New Delhi muốn thu hút khoảng 26 tỉ USD từ các tập đoàn trong nước như Tata Power, Adani Power và Reliance Industries - điều này lý giải vì sao các tập đoàn này nhanh chóng xuất hiện trong kế hoạch phát triển của Chính phủ.

Tata Power - công ty điện lực thuộc tập đoàn lớn nhất Ấn Độ Tata Group - là một trong những doanh nghiệp đi đầu. Công ty đang đánh giá ba địa điểm tại các bang khác nhau để phát triển dự án điện hạt nhân.

Giám đốc điều hành Praveer Sinha cho biết Tata Power đã xác định được quỹ đất phù hợp và kỳ vọng hai nhà máy có công suất 220MW sẽ được phê duyệt trong hai năm tới.

Trong khi đó tháng 2 vừa qua, Adani Power thông báo thành lập Adani Atomic Energy Ltd - đơn vị chuyên phụ trách lĩnh vực điện hạt nhân, hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, truyền tải và phân phối điện năng từ nguồn hạt nhân.

Song song với việc mở cửa cho tư nhân, New Delhi còn tìm cách tháo gỡ một rào cản lâu nay khiến nhiều tập đoàn nước ngoài e ngại: trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố hạt nhân. 

Dự luật mới bãi bỏ quy định cho phép đơn vị vận hành kiện các nhà cung cấp công nghệ khi có lỗi thiết bị, đồng thời đề xuất thành lập quỹ trách nhiệm hạt nhân và điều chỉnh cơ chế bồi thường theo thông lệ quốc tế - tín hiệu quan trọng để thu hút công nghệ và vốn từ bên ngoài.

Tham vọng lớn, thách thức không nhỏ

Dù triển vọng đầu tư đáng chú ý, con đường hiện thực hóa mục tiêu 100GW vẫn còn nhiều chướng ngại.

Vấn đề nan giải nhất là đất đai. Theo các tài liệu nội bộ mà Hãng tin Reuters tiếp cận, việc thu hồi đất cho các dự án điện hạt nhân thường kéo dài 4 - 5 năm, một phần do quy định yêu cầu duy trì vùng cấm với bán kính tối thiểu khoảng 1km quanh nhà máy, không cho phép có người sinh sống hoặc hoạt động kinh tế.

Để giải quyết, các cơ quan quản lý đang xem xét thu hẹp vùng cấm xuống còn khoảng một nửa đối với một số dự án - thay đổi này có thể giúp tăng công suất lắp đặt trên cùng một địa điểm lên gấp hai hoặc ba lần.

Tuy nhiên đây cũng là nội dung gây tranh cãi nhất trong quá trình cải cách. Các đảng đối lập cho rằng Chính phủ đang quá chú trọng thu hút đầu tư mà chưa giải quyết đầy đủ những lo ngại về an toàn hạt nhân. Nhiều nghị sĩ cảnh báo việc nới lỏng quy định có thể làm suy yếu các cơ chế bảo vệ được xây dựng qua nhiều thập niên.

Ngay cả các doanh nghiệp muốn tham gia cũng thừa nhận còn nhiều khó khăn. Tata Power cho biết chi phí đầu tư điện hạt nhân vẫn rất cao, trong khi các công ty tư nhân Ấn Độ gần như chưa có kinh nghiệm vận hành dự án hạt nhân quy mô lớn.

Nhiều quy định quan trọng về cấp phép, cung cấp nhiên liệu và quy trình phê duyệt vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Dù vậy, New Delhi cho thấy sẽ không lùi bước. Với một quốc gia vẫn phụ thuộc lớn vào than đá nhưng đứng trước nhu cầu điện ngày càng tăng, điện hạt nhân được xem là một trong số ít nguồn năng lượng có thể cung cấp điện ổn định với lượng phát thải carbon thấp.

Các cường quốc tăng tốc cuộc đua điện hạt nhân

Các cường quốc đang chạy đua tăng cường tự chủ năng lượng. Việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là chiến lược cốt lõi để xây dựng "lá chắn" vững chắc trước các cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai.