Việc "đi xem phim" không chỉ đơn thuần là một trải nghiệm giải trí cá nhân, mà còn trở thành một hoạt động xã hội - nơi các gia đình, nhóm bạn trẻ hay các cặp đôi tìm kiếm những khoảnh khắc thư giãn và kết nối - Ảnh: VGP
Trong cấu trúc hay phân bổ chi tiêu của người Việt trước đây, những khoản dành cho ăn uống, nhà ở, giáo dục hay y tế thường được xem là ưu tiên hàng đầu.
Tuy nhiên những biến chuyển của đời sống kinh tế - xã hội trong hơn một thập niên qua đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý: chi tiêu cho giải trí và tiêu dùng văn hóa đang ngày càng tăng lên. Một trong những minh chứng rõ nét là thị trường điện ảnh.
Theo số liệu được công bố gần đây, người Việt đã chi gần 5.600 tỉ đồng để xem phim chiếu rạp trong năm 2024, mức doanh thu cao kỷ lục của phòng vé Việt Nam. Con số này không chỉ phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của ngành điện ảnh sau giai đoạn dịch bệnh, mà còn cho thấy sự thay đổi đáng kể trong hành vi tiêu dùng văn hóa của xã hội.
Nếu cách đây khoảng hai thập niên, việc đi xem phim ở rạp vẫn còn là một hoạt động giải trí tương đối hiếm đối với nhiều gia đình, thì ngày nay hình ảnh các cụm rạp đông khán giả vào cuối tuần hay các dịp lễ đã trở nên quen thuộc.
Việc "đi xem phim" không chỉ đơn thuần là một trải nghiệm giải trí cá nhân, mà còn trở thành một hoạt động xã hội - nơi các gia đình, nhóm bạn trẻ hay các cặp đôi tìm kiếm những khoảnh khắc thư giãn và kết nối.
Không chỉ điện ảnh, nhiều hình thức giải trí khác cũng đang thu hút ngày càng nhiều sự chi tiêu của người Việt.
Các nền tảng nội dung số, trò chơi điện tử, âm nhạc trực tuyến hay các sản phẩm giải trí trên mạng xã hội đều đang phát triển mạnh mẽ. Những khoản chi cho giải trí vì thế không còn là một phần nhỏ trong ngân sách gia đình, mà đang dần trở thành một yếu tố đáng kể trong đời sống tiêu dùng hiện đại.
Nhìn vào các số liệu thị trường, có thể thấy chi tiêu cho giải trí của người Việt đang diễn ra trên nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong lĩnh vực điện ảnh, doanh thu phòng vé Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Nếu vào đầu thập niên 2010, doanh thu phòng vé cả nước chỉ vào khoảng 1.000 tỉ đồng, thì đến năm 2024 con số này đã vượt 5.600 tỉ đồng. Tính toán cho thấy chỉ trong hơn một thập niên, doanh thu phòng vé đã tăng hơn 5 lần.
Không ít bộ phim Việt Nam đạt doanh thu từ 300 - 400 tỉ đồng, thậm chí có phim vượt mốc 450 - 500 tỉ đồng, cho thấy sức hút của điện ảnh nội địa đối với khán giả.
Sẵn sàng trả cho các nội dung giải trí cao cấp
Song song với điện ảnh, ngành công nghiệp trò chơi điện tử cũng đang phát triển rất nhanh. Các báo cáo thị trường cho thấy doanh thu ngành game tại Việt Nam ước đạt khoảng 700 triệu USD mỗi năm, với hơn 50 triệu người chơi.
Game trên thiết bị di động hiện chiếm tỉ trọng lớn, khi điện thoại thông minh trở thành thiết bị giải trí phổ biến nhất.
Bên cạnh đó, các nền tảng nội dung số cũng đang mở rộng nhanh chóng. Hàng triệu người Việt sẵn sàng trả phí cho các dịch vụ xem phim trực tuyến, nghe nhạc trực tuyến hoặc các nội dung giải trí cao cấp.
Sự phổ biến của Internet và điện thoại thông minh đã giúp việc tiếp cận các sản phẩm giải trí trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Theo một số thống kê về hành vi sử dụng Internet, hơn 77% dân số Việt Nam hiện đang trực tuyến, và mỗi người dành trung bình khoảng 6 - 7 giờ mỗi ngày cho các hoạt động trên Internet. Phần lớn thời gian này liên quan đến các nội dung giải trí như xem video, nghe nhạc, chơi game hoặc theo dõi các nội dung trên mạng xã hội.
Nếu đặt trong bối cảnh rộng hơn của nền kinh tế, sự gia tăng chi tiêu cho giải trí cũng gắn liền với sự cải thiện về mức sống.
Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam hiện đã vượt 4.300 USD, cao gấp nhiều lần so với hai thập niên trước. Khi các nhu cầu cơ bản được đáp ứng tốt hơn, con người có xu hướng dành nhiều nguồn lực hơn cho các nhu cầu tinh thần.
Nhưng câu hỏi phát sinh cũng cần xem xét, với số chi 5.600 tỉ đồng để xem phim chiếu rạp, nó chiếm bao nhiêu % so với mức chi cho các hình thức giải trí khác, ước đạt bao nhiêu % so với việc chăm sóc sức khỏe tâm thần nói chung, và nếu quy đổi trên số người đầu tư này với tổng thu nhóm thì con số ấy phản ánh điều gì?
Những con số này cho thấy giải trí không còn là một hoạt động "thỉnh thoảng", mà trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Điều này cho thấy giải trí đã trở thành một "ngành công nghiệp tiêu dùng" đáng kể trong đời sống hiện đại.
Lẽ nhiên, đây cũng là một trong những vấn đề có liên quan đến công nghiệp văn hóa mà không ít người đang quan tâm gần đây, nhưng công nghiệp văn hóa sâu sắc, rộng lớn và mang tính "phức tạp" nhiều hơn thế rất nhiều.
Sự gia tăng chi tiêu cho giải trí không chỉ là một câu chuyện của thị trường mà còn phản ánh những thay đổi sâu sắc trong đời sống xã hội.
Trước hết, đó là sự thay đổi về mức sống và kỳ vọng chất lượng cuộc sống. Khi điều kiện kinh tế được cải thiện, con người không chỉ quan tâm đến việc "sống đủ" mà còn mong muốn "sống tốt hơn".
Giải trí vì thế trở thành một nhu cầu chính đáng để tái tạo năng lượng, giảm căng thẳng và cân bằng cảm xúc.
Trong một xã hội có nhịp sống ngày càng nhanh, áp lực học tập và công việc ngày càng lớn, những khoảng thời gian thư giãn trở nên cần thiết hơn. Một buổi xem phim, một trò chơi điện tử hay một bản nhạc yêu thích có thể giúp con người tạm thời rời khỏi những áp lực thường nhật. Ở góc độ tâm lý, giải trí là một cách để con người phục hồi năng lượng tinh thần.
Trong thời đại số, con người có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm ngắn, dễ tiếp cận và mang lại cảm xúc tức thì - Ảnh minh họa: TTO
Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ số cũng làm thay đổi cách con người tiếp cận giải trí. Nếu trước đây các hoạt động giải trí thường gắn với không gian cụ thể như rạp chiếu phim, sân khấu hay các sự kiện văn hóa, thì ngày nay phần lớn nội dung giải trí có thể được tiếp cận ngay trên điện thoại thông minh.
Điều này khiến giải trí trở nên nhanh hơn, tiện lợi hơn và mang tính cá nhân hóa cao hơn. Tuy nhiên sự phổ biến của các hình thức giải trí nhanh cũng phản ánh một đặc điểm tâm lý của xã hội hiện đại.
Trong thời đại số, con người có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm ngắn, dễ tiếp cận và mang lại cảm xúc tức thì. Những video ngắn, các trò chơi trực tuyến hay các nội dung giải trí nhanh trên mạng xã hội vì thế trở nên rất phổ biến.
Cần xem lại câu chuyện của định hướng văn hóa
Ở góc độ văn hóa, điều này vừa là cơ hội vừa là thách thức. Một mặt, sự phát triển của thị trường giải trí mở ra cơ hội cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Điện ảnh, âm nhạc, nội dung số hay các sản phẩm sáng tạo trực tuyến đều có thể trở thành những lĩnh vực kinh tế quan trọng.
Thế nhưng, nếu các sản phẩm giải trí chỉ tập trung vào yếu tố thương mại và cảm xúc tức thời, đời sống văn hóa của xã hội có thể bị thu hẹp vào những trải nghiệm ngắn hạn.
Những loại hình nghệ thuật truyền thống, các hoạt động văn hóa sâu sắc hay những sản phẩm sáng tạo mang tính giáo dục có thể gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút khán giả. trong khi các hoạt động văn hóa truyền thống vẫn còn hạn chế về khán giả nếu thiếu điều chỉnh, cân bằng chủ động, điều gì sẽ xảy ra với dữ liệu lớn này?
Vì vậy câu chuyện chi tiêu cho giải trí không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là câu chuyện của định hướng văn hóa.
Một xã hội có đời sống giải trí phong phú thường là một xã hội có mức sống tốt hơn và có nhu cầu văn hóa cao hơn.
Các ngành công nghiệp giải trí cũng có thể trở thành động lực kinh tế và góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia.
Tuy nhiên cùng với sự phát triển ấy, một câu hỏi cần được đặt ra: không chỉ là người Việt chi bao nhiêu cho giải trí, mà là chúng ta đang định hình một nền văn hóa giải trí như thế nào?
Liệu những khoản chi tiêu cho giải trí có đang góp phần nuôi dưỡng đời sống văn hóa, hay chỉ dừng lại ở những trải nghiệm nhanh và mang tính tiêu thụ? Liệu thị trường giải trí có thể phát triển theo hướng vừa hấp dẫn vừa có giá trị, hay sẽ bị chi phối hoàn toàn bởi các sản phẩm ngắn hạn?
Câu hỏi ấy không chỉ dành cho các nhà sản xuất nội dung hay các cơ quan quản lý văn hóa, mà còn dành cho chính người tiêu dùng. Bởi cuối cùng, cách chúng ta lựa chọn giải trí cũng phản ánh cách chúng ta xây dựng đời sống tinh thần của mình.
Có lẽ điều quan trọng không phải là người Việt chi bao nhiêu cho giải trí, mà là chúng ta đang tạo ra một môi trường giải trí như thế nào - một môi trường chỉ mang lại niềm vui nhất thời hay một môi trường có thể nuôi dưỡng những giá trị văn hóa bền vững cho xã hội.
