Những vết thương chằng chịt K. tự rạch trên cánh tay mình - Ảnh: DƯƠNG LIỄU
Điều đáng lo ngại là phần lớn các hành vi này diễn ra âm thầm, khó phát hiện sớm. Khi gia đình nhận ra, vấn đề đã vượt quá mức "khủng hoảng tuổi dậy thì" thông thường.
Nỗi ám ảnh tự làm đau mình
Ngồi thu mình trong phòng bệnh, Nguyễn Thị K. (15 tuổi, quê ở phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên) trên cánh tay còn chằng chịt vết sẹo lớn, nhỏ kéo dài. Đó là những vết thương em tự mình gây ra suốt hơn một năm nay.
K. kể mỗi lần em cảm thấy mình thua kém, thấy mình thất bại hay không làm vừa lòng mọi người em sẽ tìm cách tự trừng phạt bản thân. "Lúc đó em không thấy đau, em chỉ thấy mình đáng bị trừng phạt, làm như vậy em mới thấy mình bớt có lỗi hơn", K. bộc bạch.
Câu chuyện của K. bắt đầu từ khi em bước vào cấp II, khi ấy em vẫn là cô bé hồn nhiên, vui tươi như bao bạn bè cùng trang lứa. Thế nhưng sau đó em bắt đầu cảm thấy buồn nhiều hơn.
"Em cố gắng học nhưng mỗi lần em đạt thành tích tốt, bố mẹ chỉ nói "ừ thế à". Em cảm thấy mình không được công nhận, mình làm chưa đủ tốt. Em cũng có một anh trai rất giỏi, anh ấy là hình mẫu phấn đấu của em. Nhưng giờ có lẽ chỉ anh ấy là niềm tự hào của bố mẹ, còn em thì không", K. chậm giọng.
Ban đầu K. chỉ mệt mỏi bởi những cơn đau đầu, mất ngủ… Sau đó em dần mất kết nối, chỉ đóng cửa mình trong phòng, không giao tiếp với ai. Em tự rạch tay mình, ban đầu chỉ là những vết rạch nhỏ trên cánh tay để cha mẹ không thấy. Nhưng sau đó những vết dao cứa mạnh hơn, dài hơn mới "đủ" để em cảm thấy được giải tỏa.
Và đỉnh điểm là trận đau đầu, hoang tưởng bị "làn khói đen" bóp nghẹt khiến em la hét, ngất lịm, lúc này gia đình mới đưa em đến bệnh viện. "Bố mẹ thường nói em yếu đuối, chẳng có chuyện gì mà cũng phải buồn rầu như vậy. Nhưng mọi người không hiểu, mọi người không biết em đang mắc kẹt thế nào", K. nói.
K. chia sẻ: "Trên mạng nhiều nhóm lắm, các bạn cũng giống như em, sẽ làm đau mình để giải tỏa cảm xúc. Nhưng cũng có nhóm tích cực, có nhóm tiêu cực. Có nhóm các bạn chia sẻ nhau về những cách làm đau bản thân, sau khi tự rạch tay lại gửi lên nhóm".
"Nhưng cũng có nhóm các bạn động viên nhau, giúp nhau tốt lên". Dứt lời, K. vào nhóm mà em đang tham gia và nói: "Nhóm kín này chỉ có bạn bè mới thêm được vào thôi ạ. Bọn em tìm kiếm nhau thành một cộng đồng, không phải ai cũng vào được. Em đã điều trị một đợt tại bệnh viện, tinh thần cũng tốt hơn nên em mới tham gia nhóm để động viên các bạn".
Nhóm của K. thay đổi tên liên tục, lúc là "Trại cai nghiện", lúc là "Chữa lành cho nhau"… tùy vào tâm trạng của các thành viên hay tinh thần của trưởng nhóm. K. kể những nhóm này bố mẹ không thể vào được vì chỉ có quen biết mới có thể vào. Ở đó như thế giới riêng, không có phán xét, không có kỳ thị… chỉ có những đứa trẻ tự "chữa lành" cho nhau.
Bố K. chia sẻ gần đây con gái đã ổn định hơn phần nào sau một đợt điều trị tại Viện sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai. Lần này là đợt điều trị thứ hai đã kéo dài hai tuần. "Chỉ mong con sớm ổn định tinh thần, vui vẻ, lạc quan trở lại", bố của K. nói.
Những gắn kết tập thể tích cực, hoạt động thể thao, vui chơi lành mạnh chính là “tấm khiên” phòng chống sa vào mặt trái mạng xã hội - Ảnh: THÙY CHI
Khi anime không chỉ là giải trí
Còn Bùi Thị N. (14 tuổi, học lớp 8 tại một trường THCS ở Hà Nội) thường đóng chặt cửa phòng, đeo tai nghe và dán mắt vào màn hình điện thoại hàng giờ liền. Gia đình nghĩ em đang xem phim, đọc truyện giải trí như bao bạn bè cùng trang lứa.
Chỉ đến khi phát hiện những vết rạch dài trên cánh tay, họ mới giật mình nhận ra thế giới mà N. đang sống không còn là đời thực.
N. tham gia một nhóm kín xoay quanh anime trên nền tảng mạng xã hội có tính bảo mật cao Telegram. Trong đó có những nhóm anime đơn thuần chỉ là chia sẻ những truyện tranh, hình ảnh nhân vật, cách hóa trang.
Nhưng cũng có những nhóm anime xuất hiện những nội dung ngày càng u ám bạo lực, thù hận, những đoạn clip mô tả hành vi tự gây tổn thương cơ thể được chia sẻ công khai như một cách "giải tỏa cảm xúc".
Trong "thế giới" ấy, việc làm đau bản thân không bị xem là bất thường. Ngược lại, nó được cổ xúy như một phương thức để "kiểm soát cảm xúc" hay để chứng minh mình thuộc về cộng đồng đó.
Thực tế không phải trẻ nào tham gia những hội nhóm đều dẫn đến hành vi, tư duy lệch lạc mà thường rơi vào những đứa trẻ vốn đã gặp vấn đề tâm lý trước đó. Đối với N., em mắc phổ tự kỷ thể nhẹ, gia đình đổ vỡ, em sống với bà và thiếu kết nối. Khi không tìm được sự lắng nghe ngoài đời thực, em tìm đến thế giới anime như một nơi "trú ẩn".
"Ở đó em được sống trong một thế giới khác. Có những người bạn như em, em có thể chia sẻ mọi thứ", N. nói. Và cũng ở đó em học được rằng nỗi đau thể xác có thể làm lu mờ nỗi đau tinh thần. Những hướng dẫn tưởng như vô hại trong các hội nhóm kín dần trở thành "lối mòn" để em đối phó với cảm xúc tiêu cực.
Đáng lo hơn, từ những câu chuyện "ảo", nhiều đứa trẻ bắt đầu đồng nhất bản thân với nhân vật trong truyện, phim. Từ cách ăn mặc, hành vi cho đến suy nghĩ đều bị chi phối, ảnh hưởng. Ranh giới giữa hư cấu và đời thực mờ dần khiến những đứa trẻ xa rời thực tế.
Thậm chí có những em tin rằng bạo lực là "chính nghĩa", rằng mình có quyền phán xét, trừng phạt người khác như những gì đã thấy trong thế giới tưởng tượng. Những suy nghĩ này không chỉ dừng lại trong đầu mà có thể biến thành hành vi ngoài đời, từ việc cô lập bạn bè, bắt nạt tập thể cho tới bạo lực học đường.
Từ những hội nhóm tưởng chừng chỉ là giải trí, giải tỏa những căng thẳng sau học tập lại hướng những đứa trẻ - vốn dĩ đang có vấn đề về tâm lý - bị lệch lạc về "nhân sinh quan", về xã hội. Và ở thế giới riêng đó không phải ai cũng có thể bước vào.
Tránh xa những tiêu cực, bạo lực
T.T.P., 19 tuổi, một sinh viên ở TP.HCM, kể mình từng có thời gian dài nghiện xem phim ảnh kinh dị: "Những cảnh càng rùng rợn thì em càng thích và có rất nhiều hội nhóm chia sẻ nhau các phim này, đặc biệt là các phim mới phát phát hành hay hình ảnh hiện trường vụ án, tai nạn mới xảy ra.
Trong các hội nhóm này có những bình luận rất nặng nề, tiêu cực, thậm chí không thể tin được từ ngữ bạo lực đó lại được nói ra từ những đứa trẻ tuổi vị thành niên…".
P. kể thêm khi vào ĐH, may mắn có môi trường bạn bè mới và được đọc nhiều thông tin có hàm lượng tri thức, nhân văn sâu sắc hơn nên cậu dần rời bỏ "thú vui" xem phim ảnh kinh dị.
"Gần một năm nay em không còn đêm đêm dán mắt vào màn hình điện thoại để tìm xem những hình ảnh đen tối, rùng rợn, bạo lực đó nữa và dần thấy tinh thần mình tốt hơn, việc học hành cũng khá lên", P. kể trước đây cậu hay khó ngủ sau khi xem phim ảnh kinh dị, hay bị ám ảnh, thậm chí có lần cha mẹ phải đưa cậu đi khám ở bệnh viện tâm thần.
__________________________________________________
Những chia sẻ của một nhà tâm lý học về các đứa trẻ sa vào bạo lực trên mạng và cờ bạc online. Việc "chữa lành" cho trẻ không hề đơn giản.
Kỳ tới: Trẻ dịch chuyển vào “vùng mù” của cha mẹ
